مطالعات مدیریت دفاع مقدس

بانک جامع اطلاعات مجازی پژوهشهای مدیریتی در حوزه دفاع مقدس و مدیریت جهادی

مطالعات مدیریت دفاع مقدس

بانک جامع اطلاعات مجازی پژوهشهای مدیریتی در حوزه دفاع مقدس و مدیریت جهادی

جستجو در سایت

دفتر رهبر انقلاب

دانشگاه امام صادق

پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

خبرگزاری دفاع مقدس

هسته مطالعات مدیریت جهادی

عضویت در خبرنامه سایت
کارنامه عملیاتها
كلمه جايگذين عكس
كلمه جايگذين عكس
كلمه جايگذين عكس
كلمه جايگذين عكس
اسلايدر تصاوير

 ویژه نامه

آخرین مطالب

مطالبات پژوهشی

ابزار هدایت به بالای صفحه

۲۶ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «دفاع مقدس» ثبت شده است

حرکت عظیم مردم در کمک به سیل زدگان، آموزش شهدای ما هست

| چهارشنبه, ۲۸ فروردين ۱۳۹۸، ۰۸:۲۷ ق.ظ

امام خامنه ای در دیدار با شرکت‌کنندگان در مسابقات بین‌المللی قرآن، 1398/1/26

  • تقوا مراتبی دارد؛ مرتبه‌ی عالی‌اش مال آن کسانی است که از جانشان گذشتند. رحمت خدا، رضوان خدا بر آن شهید عزیزی که این کلمه را یاد ما داد که اگر از سیم خاردار نفْس خودت گذشتی، میتوانی از سیم خاردار دشمن هم بگذری. رضوان خدا بر این شهیدان! خیلی چیزها یاد ما دادند.
  •  الان همین حرکتی که شما در امداد به سیل‌زدگان خوزستان و دیگر مناطق می‌بینید، آموزش شهدای ما است؛ امروز حرکت عظیم مردم از سرتاسر کشور به سمت مناطق سیل‌زده یک پدیده‌ی عجیبی است؛ به این توجّه دارید؟ حالا خوزستان یک جور، لرستان یک جور، ایلام یک جور، مازندران یک جور، گلستان یک جور؛ مردم، جوانها میروند آنجا و همراه با جوانهای خود آن محلها، با تنشان، با دستشان، با امکاناتشان، بعضی‌ها با پولشان، با جنسشان، با هدایایشان امداد میکنند؛

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: اسماعیل عارفی گوروان، عباس کشاورز شکری

چکیده: سوال اصلی پژوهش حاضر آن است که ویژگی های شخصیتی و فعالیت های شهید حسن باقری در دوران انقلاب اسلامی و دفاع مقدس چیست؟ برای پاسخ به این سوال، با استفاده از روش تحلیلی، اسناد و مدارک مربوطه مورد بررسی قرار گرفت. یافته های تحقیق حاکی از آن است که شهید حسن باقری دارای ویژگی هایی مهم در زمینه های مختلف شخصیتی و انقلابی است. ازجمله ویژگی های شخصیتی، اخلاص، نماز اول وقت، شجاعت و دلیری، روحیه جهادی، ساده زیستی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان: حمیدرضا قائدعلی

چکیده: هدف این مقاله ارائه تصویری کلی از راهیان نور با بهره گیری از بیانات مقام معظم رهبری(مدظله) است؛ برای این منظور 218 مورد از بیانات معظم له مورد بررسی قرار گرفت که در نهایت 102 گزاره منتخب از میان 36 سخنرانیها استخراج گردید و با روش استقرای روایتی، بیانات معظم له مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش در قالب پنج روایت کلی: 1 ـ ظرفیت خارق العاده دوران دفاع مقدس 2 ـ زنده نگهداشتن دوران دفاع مقدس به عنوان راهبرد حقیقی نظام 3 ـ راهیان نور 4 ـ یادمانهای دفاع مقدس 5 ـ تقدیر از زائران راهیان نور، سامان یافت و این روایت کلی نشان می دهد راهیان نور ماهیتاً سفری زیارتی است و جلوگیری از فراموشی و تحریف دفاع مقدس به عنوان گنجینه عظیم تاریخی انقلاب اسلامی و دوران معاصر ایران ضرورت تداوم راهیان نور را ایجاب می کند. زائران، خادمان، راویان و یادمانها عناصر اصلی سازنده راهیان نور هستند که با حذف هر کدام از این عناصر، راهیان نور هویت خود را از دست می دهد. هم چنین نتایج این تحقیق نشان می دهد زنده نگداشتن یاد شهدا و دوران دفاع مقدس دستاورد اصلی راهیان نور است.

کلمات کلیدی: راهیان نور، گردشگری جنگ، دفاع مقدس، مقام معظم رهبری

فصلنامه مدیریت و پژوهش های دفاعی، سال پانزدهم، شماره 83، زمستان 1395

دریافت متن کامل مقاله

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: زاهد غفاری هشجین، اسماعیل عارفی گوروان

چکیده: این مقاله مدیریت و رهبری حضرت امام خمینی (ره) را در دوره دفاع مقدس مورد تحلیل و بررسی قرار داده است. در این راستا نویسنده سعی بر این دارد که مدیریت و رهبری حضرت امام (ره) را در دفاع مقدس با الهام از آراء و نظریات حوزه جامعه‌شناسی احساسات بیان کند، با توجه به اینکه این حوزه لازمه شکل‌گیری کنش فعالانه بر ضد وضع موجود را تبدیل احساسات

وقتی میگوییم راهیان نور یک فنّاوری جدید برای استفاده‌ی از معدن تمام‌نشدنی سالهای دفاع مقدّس

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: مسلم باقری، سحر مرادی رودبالی

چکیده: مطالعه ابعاد مختلف دفاع مقدس و به‌ویژه مطالعه­ی عملکرد و شیوه‌های رفتاری سرداران و فرماندهان آن به‌عنوان مدیران و اداره‌کنندگان دفاع مقدس، می‌تواند سرمشق و سرلوحه مدیران امروزی قرارگرفته و در تولید دانش مدیریت اسلامی ایرانی مثمر ثمر واقع گردیده و در تحقق مدیریت جهادی در کشور راهگشا باشد. ازاین‌رو، مقاله حاضر با توجه به عدم وجود یک الگوی نظام‌مند پیرامون مدیریت منابع انسانی فرماندهان دفاع مقدس، باهدف شناسایی و بررسی شیوه‌های مدیریت منابع انسانی شهید محمدابراهیم همت نگاشته شده است. داده‌ها از مطالعه و بررسی کتب، مقالات و دیگر منابع اطلاعاتی موجود پیرامون این شهید، گردآوری و با روش تحقیق تحلیل محتوای کیفی مورد

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: مهدی مولائی آرانی، مصباح الهدی باقری کنی 

چکیده: در گذشته تاکید اصلی دولتها و سازمانها برای موفقیت بر سرمایه­های مادی، فیزیکی و نیروی انسانی بود؛ اما امروزه سرمایه دیگری به نام سرمایه اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. در انقلاب اسلامی ایران و بویژه در دوران دفاع مقدس، این سرمایه به عنوان بزرگترین سرمایه همواره مورد توجه بوده است. حرکت نیروهای مردمی به سمت جبهه های دفاع مقدس در دفاع از کیان اسلام و ایران عزیز در این دوران نشاندهنده بلوغ فکری مردمی است که به پیروی از امام خمینی(ره) این انقلاب عظیم را رقم زدند. بررسی این دوران نشان می­دهد که همواره نیروهای مردمی در جبهه­ها حضور داشته­اند؛ اما در برخی مواقع تعداد این نیروها با افزایش و برخی اوقات با کاهش همراه بوده است. در مقاله پیش رو از طریق مصاحبه با فرماندهان و رزمندگان دوران دفاع مقدس و با استفاده از روش نظریه پردازی داده بنیاد

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: حسین ارجینی، زهرا علیمرادی

چکیده: انقلاب اسلامی ایران که برخلاف خواست قدرت های سلطه گر به پیروزی رسید، از همان آغاز با انواع توطئه های براندازانه مواجه شد. اما با رهبری امام خمینی و حضور مردم انقلابی این توطئه ها نقش بر آب شد. وقتی قدرت های سلطه گر نتوانستد مسیر انقلاب را تغییر دهند، سعی کردند از طریق برپایی جنگ تحمیلی از طریق فردی چون صدام، این انقلاب را از بین ببرند.

نوشتار پیش رو درصدد یافتن راهبردهای بنیانگذار جمهوری اسلامی، امام خمینی (ره) در مدیریت جنگ تحمیلی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: حسین خصاف مفرد، محسن باقری نصرآبادی

چکیده: به‌دلیل آنکه جنگ هستی یک ملت را تهدید می‌کند، در جوامع مختلف همواره باعث بازتولید افق­های دانشی جدید در آن جامعه شده است، از جمله می­توان به دانش مدیریت اشاره کرد. از دیگر سو، فرهنگ سازمانی حاکم بر سازمان را می‌توان از عوامل اصلی موفقیت یا شکست آن برشمرد. در این نوشتار با مطالعه و بررسی فرهنگ تشکیلاتی حاکم بر رزمندگان کشور در دوران دفاع مقدس و تجزیه‌ و تحلیل آن، به الگویی از فرهنگ سازمانی مطلوب برای سازمان­های ایرانی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: حمیدرضا قائدعلی، محمدحسین مشرف جوادی

چکیده: مدیریت جهادی در دهه نخستین انقلاب اسلامی در جهادسازندگی که استوار بر ارزشهای اسلامی بود، با وجود محدودیت در منابع و سرمایههای مادی، با تکیه بر نیروی انسانی خود (جهادگران) توانست بهره وری بالاتری نسبت به دیگر سازمانهای کشور ارائه دهد؛ از این رو بررسی نقش نیروی انسانی و ویژگی های جهادگران در تبیین موضوع مدیریت جهادی باید مورد توجه قرار گیرد.
به همین منظور، هدف از ارائه مقاله حاضر، بررسی و استخراج ویژگیهای جهادگران و مقایسه آن با مولفه های هوش معنوی است.
با استفاده از روش تحقیق تجزیه و تحلیل تم(مضمون)،

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: غلامعلی رشید، غلامرضا محرابی، فتح ا... کلانتری، شهرام شجاعی، داود زنجانی

چکیده: جامعه آماری این پژوهش، بر اساس برآورد خبرگان 230 نفر می باشد که با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه 69 نفر تعیین شده است. نتایج به دست آمده حکایت از آن دارد که الگوی جنگ هشت ساله بر مبنای جنگ سنتی ترکیبی و متعارف از سوی ج.ا.ایران و جنگ سنتی نامتعارف از سوی رژیم بعث عراق اجرا شد و از نظر عِده و عُده، یک جنگ نابرابر به سود عراق

شماره 51 فصلنامه نگین ایران (مطالعات تخصصی جنگ ایران و عراق) به موضوع جهاد سازندگی تعلق دارد. در این شماره می خوانیم:

جهاد سازندگی در جنگ تجمیلی، صفحه 5-9، حسین اردستانی

پیدایش، شکل گیری و فعالیت های جهاد سازندگی در جنگ تحمیلی

پژوهشی پدیدارشناسانه برای فهم جوهره مدیریت جهادی

| يكشنبه, ۸ شهریور ۱۳۹۴، ۰۴:۵۵ ب.ظ

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: دکتر میثم لطیفی و حسن سعدآبادی

چکیده: جریان انقلاب اسلامی و رویدادهای پس از آن، به شکل­گیری نوعی رفتار، فرهنگ و سبک مدیریت سازمانی منجر شد که بعدها به عنوان کار و مدیریت جهادی تعبیر گردید. بدیهی است که بی توجهی و غفلت از جوهره اصلی و عامل حیاتی اندیشه جهادی، باعث انحراف یا سوء برداشت از آن گردد. هدف این پژوهش، فهم جوهرة این پدیده نوظهور و شناخت تفاوت­های مبنایی آن با سایر پدیده­های مشابه است. از این رو، پژوهش حاضر با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری، به بررسی و تحلیل بیش

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولف: علی جمالی

چکیده:

این تحقیق به منظور بررسی و اکتشاف راهبردهای نانوشته ای انجام شد که توسط نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در زمان دفاع مقدس مورد استفاده قرارگرفته است. هدف این تحقیق، اکتشاف راهبردهای به کارگیری شده توسط این دو نیرو، در دفاع مقدس و بهره برداری در آینده می باشد. برای پاسخ به این پرسش اصلی که چه راهبردهایی

دست نوشته های دانشجوی شهید مهدی امینی

| پنجشنبه, ۳ بهمن ۱۳۹۲، ۱۱:۲۸ ب.ظ

رهبر معظم انقلاب اسلامی: «وصیت نامه و نوشته های مهدی امینی غوغاست»

 

وصیتنامه شهید مهدی امینی(دانشجوی ورودی سال 1364 دانشگاه امام صادق علیه السلام)

صبح چهارشنبه 17/10، کنار خاکریز در محوطة گردان، ساعت 15: 10، این مطالب را می‌نویسم.

الان از کار روغن کاری اسلحه‌ها فارغ شدم. وضویی ساختم و آماده برای نوشتن. هر لحظه آماده‌ایم تا به منطقه عملیاتی برویم. تصمیم گرفته بودم بعد از رفتن «صفایی» و «بهداد» دیگر  هرگز نخندم و شادی نکنم. از خدای تعالی نیز خواسته بودم که دیگر روی خوش این دنیا را به من نشان ندهد و مرا هیچ وقت مسرور نگرداند؛ مگر به لقای خوش و نیکوی حضرتش. اما امروز این تصمیم را شکستم و دارم با برادرها شوخی می‌کنم و خلاصه حسابی شاد و سرحالم. چرا که برای پیوستن به شهدا دارم بار و بنه سفر را می‌بندم.نمی‌دانم چه در پیش است؟ ولی احساس می‌کنم که هنگامة خوش لقاء نزدیک باشد.

فراوان از خدای تعالی درخواست کرده‌ام و می‌کنم که در میدان جهاد، توفیق استقامت، صبر و صلابت و سرانجام شهادت حسین گونه برایم عنایت فرماید. دوست دارم این بار حسین‌وار بجنگم و حسین وار شهید شوم. 

تا یادم نرفته بگویم که من و برادرم «جعفر طایفه باقرلو» وصیتنامه‌ای ننوشته‌ایم. چرا که هم وقت نشد و هم مطلبی نداشتیم و در خود لیاقتی سراغ نداشتیم که بنویسیم. مطلب را هر چه بود، شهدا با خون خود بر صفحة تاریخ خونین نهضت حسینی ما نگاشتند و چه خوب نگاشتند. هرکس از ما پیامی و کلامی می‌خواهد، آن را در امام بجوید. سخن را سخن‌سرایان بسیار گفته‌اند و شعر و سرود، شاعران بسیار سروده‌اند و آهنگ و آواز را نغمه سرایان زیاد سرداده‌اند. 

هان! ما نه شاعریم و نه سخنران و نه نغمه‌خوان. امانتی بودیم که باید تحویل صاحب اصلی‌مان می‌شدیم. وظیفه‌ای داشتیم که می‌یابد عمل می‌کردیم.

خونی داشتیم که می‌باید در راه اسلام بر خاک اسلام می‌ریختیم تا فردا و فرداها، هزاران هزار حسینی سر از زمین بردارند و دوباره همه جا را کربلا و هر روز  را عاشورا سازند. عبدی بودیم که می‌بایست خواسته یا ناخواسته به مولا رجوع داده می‌شدیم و خدای تعالی بر ما منّت گذارد و این رجوع ما را احسن قرار داد و رجوع ما را معراج و پرواز از خاک تا آن سوی افلاک. لذا نه عزم سخن داریم و نه قصد سخنرانی و شعر خوانی و غزل سرایی برای ما بعد از ما.

این عرصه، عرصة عمل است. میدان، میدان جهان است و آنانی که در نهایت راحت این دنیا به سر دادن سرود عرفان، عشق، اخلاص، صفا، لقا و هزاران القاب و عناوینی چنین و چنان پرداخته‌اند، جز لاف و گزاف به چیز دیگر مشغول نیستند و آن ها که کتاب و مقاله و گفتار در مراتب سیر و سلوک می‌نویسند و دل خود را به این عناوین و القاب و مشغولیت ها خوش کرده‌اند، بسی در غفلتند و فراوان درخواب.

عرفان و اخلاص و تقوا و صفا و لقا در کنار راحت دنیا و در میان تریبون ها و سمینارها و اجلاسیه‌ها و مجالس اخلاق پیدا نمی‌شود. ای طالبان عرفان و اخلاص و ای دم زنندگان از لقا و وصال و ای شکوه کنندگان از فراق و غربت! خود را به این ظواهر و تجملات اخلاقی نفریبید و فریفتة فریبندگانش نیز نشوید. هر کس هوای لقای مولا دارد، بسم الله پای در میدان عمل گذارد و بیابد آن چه را که می‌خواهد. این گوی و این میدان. هر آن که دم از لقاء و وصال می‌زند، قدم به سوی سربداران صحنة جهاد بگذارد و ببیند که اینان چه آسان از قید تعلقات دنیای دنی خود را رهیده‌اند. سر سپردن در راه حضرتش چقدر برایشان راحت است; راحت‌تر از سخنرانیها و لفاظی. 

جنازه ما حتماً در کنار برادرنمان در گلزار شهدای خوی دفن شود و مجلس عزاداری ما را هیچ یک از مساجد «خوی» حق ندارند برگزار کنند؛ به جز مسجد امین الله که حاج آقا امینی با عمری زحمت و پول حلال و نیت خالص برای خدای تعالی آن را ساخته‌اند.

مهدی امینی

65/10/17

 

مناجات‌ها و راز و نیازهای شهید

«یا ایتها النفس المطمئنة، ارجعی الی ربک راضیة مرضیة، فادخلی فی عبادی، وادخلی جنتی.»

(الفجر/ 30 – 27)

دوست داشتم؛ بیشتر در دنیا بمانم. دل را بیشتر به مولا و یار خواهش می‌داشتم. شبها در این وادی خوش، به مناجات برخیزم، دل بسوزانم، براین قلب پر جراحت، پر درد، جرعه‌ای دیگر از جام عشق مولا بزنم، دوست داشتم خوش بسوزم، دوست داشتم در این صحنه‌های نبرد، در این میدان آزمایش بیشتر خود را بیازمایم. بیشتر خود را تقدیم مولا کنم، از هر چه داشتم و دوست داشتم، دل کنده باشم، هر لحظه بر زبانم ذکر خدای جاری باشد و هر آن، دلم به یاد او آرام و مطمئن باشد. چشم از خوف قهرش گریان باشد.

اما خدای من، تو مهربانتر و خوبتر از آنی که در توصیف درآیی.

این تو بودی که دستم را گرفتی، در این گودال، در این پرتگاه که خیلی‌ها پای ایستادن نداشتند، لغزیدند، سالها جنگ کردند، سالها در این وادی راه رفتند، اما عاقبت افتادند و دوام نیاوردند، چون مخلص نبودند.

خدایا آیا درست می‌بینم؟ آیا این منم که خونم می‌ریزد و این زمین تشنه را سیراب می‌کند؟ خدایا این منم که سرم از بدن جدا می‌شود؟ آیا این منم که دستهایم را به سان علمدار حسین، ابوالفضل العباس(علیه السلام) قطع می‌کنند؟ خدایا آیا این منم که حسین (علیه السلام) را می‌بینم؟ سر مرا به زانوی خود گذاشته و به رویم می‌خندد؟ آیا این منم که بر مهدی(عج)سلام می‌دهم؟ آیا این منم که فاطمة زهرا (علیهاالسلام) با چشمان گریان سلامم می‌دهد؟... الهی شکر.

من که بودم؟ بیچاره، درمانده. من که بود؟ چه داشتم؟ خدایا راستش چه خوب معامله می‌کنی. چه رستگار شد آن کس که با تو معامله کرد و چه خاسر شد آن کس که به بازار متاع انس نیاورد و یا آورد و خرابش کرد، فاسدش کرد و نپذیرفتی.

خدایا بعد از این همه انتظار چه زیبا پاسخ دادی.

الحمدالله رب العالمین«الحمد الله الذی هدانا لهذا و ما کنا لنهتدی لولا ان هدانا الله» (الاعراف / 43) دلم می‌خواهد اشک باشم و در سنیة کوهساران و در گودی سراشیبی‌ها و در پهندشت چمنزارها و مرغزارها چونان چشمه‌ای آرام و بی صدا حرکت کنم. دلم می‌خواهد که موج باشم و در آغوش گرم و نرم اقیانوسها به هم خورم و چون سیل، بنیاد ظلم بر کنم، و ریشه ظالم را برکنم. دلم می‌خواهد ابر باشم و به پهندشت گرم سرخ فام خوزستان سفر کنم و سایة ملایم و دلنشین خود را بر سربداران بیندازم. دلم می‌خواهد جرعة آب سرد وگوارایی باشم و به کربلای میهنم بروم و آرام و صاف و زلال و بی غل و غش و متواضع و خودشکن به حلقوم گرم و سوزان از عشق و عرفان کربلاییان فرو روم.

دلم می‌خواهد پرنده‌وار پرواز کنم و به دشت نینواییان که جولانگاه از قید و بندها رستگان و با مولا درآمیختگان و در پرواز ملکوت به طیران درآمدگان است، همنشین و همقدم و هم بال و هم پرواز و همسفر گردم.

دلم می‌خواهد که باران باشم و بر مصیب و مظلومیت اسلام، ‌های گریه کنم .

دلم می‌خواهد که هیچ نخواهد، دلم می‌خواهد که هیچ نباشد، دلم می‌خواهد که هیچ نداند.

 

باسمه تعالی

بعضی‌ها چه زشت به این پست دنیا دل بسته‌اند! چه بی‌خیالند. خدایا تو را شکر می‌گویم که مرا از آنان قرارندادی. اما مولای من! اینان اینجا مرا فاسد می‌کنند.خدایا اشکهای سوزان نیمه شبانم را، آه‌های فراوان قلب سوزانم را، دل شکستة نالانم را، شوق سراب شدة وصال و شهادتم را، درد و داغ غربت برادرانم را، دستهای خشکیدة پرنیازم را، قامت ضعیف درهم شکسته‌ام را، به شهادت در پیشگاه ربوبی تو ای خریدار خونهای خالصان، ای انیس دل شکستگان عرضه می‌دارم و فریاد بر می‌آورم که : «الهی هب لی کمال الانقطاع الیک»

خدای خوب من، دلم گرفته است. تمنای رهایی می‌کند و خواهش دیدار.

دوست دارم که بنشینم کنار گوشه‌ای و در خلوت انس فقط برایش اشک بریزم و دیگر هیچ. کارم از حرف و سخن گذشته. دیگر تنها مانده‌ام. خودش هم ‌می‌داند. شاید می‌خواهد بیشتر بسوزم، ولی بیش از این دیگر طاقت ندارم. خاکستر خواهم شد.

خدایا آن قدر دوست دارم که بدنم قطعه قطعه شود و رگ پاهایم را همچون حسین(علیه‌السلام) سرور شهیدان، گرگان بیابان قطع کنند و آنگاه سرم را بر بالای دار ظلم بالا برند و چون حسین(علیه السلام) بر سر دار (نیزه) با لبان خونین قرآن تلاوت کنم. آه چقدر خوب بود که مولا جانم، خاکهای خونین بیابان از خونم سیراب می‌شد. نهال سرخ شهادت از آن خاک سر بر می‌آورد تا آیندگانی که به این دنیا پا می‌گذارند و از کنار این دیار می‌گذرند، بدانند که حسین(علیه‌السلام) چه امت باوفایی داشت و بدانند که این دنیا جای خور وخوراک و خواب و ناز و لهو و لعب نیست. همه شیطان نیست، اخلاصی نیز هست، عرفانی نیز هست، ایمانی نیز هست و شهادتی و لقایی.

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: محمدمهدی بهداروند، محمدرضا قرایی آشتیانی، چمران بویه

چکیده: روحیه معنوی رزمندگان کشورمان، عامل مهمی در کسب پیروزی ج.ا. ایران در طول هشت سال دفاع مقدس به شمار می-آید. این تحقیق به دنبال پاسخ به این پرسش است که چه عواملی روحیه مقاومت رزمندگان ایران در دوران دفاع مقدس را شکل داده بود؟ جامعه نمونه مورد مطالعه در این پژوهش 700 نفر شامل مدیران، فرماندهان و رزمندگان هشت سال دفاع مقدس است که با بنیاد حفظ آثار و ارزش های دفاع مقدس همکاری دارند. جمعیت نمونه در این پژوهش براساس فرمول کوکران، 250 نفر است که

نوع مقاله: علمی پژوهشی

مولفان: سیداصغر ابن الرسول، محمدرضا آشتیانی، مهدی شعبانی سیچانی

چکیده: نقش سازماندهی سازمان در دستیابی به هدف های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، آن چنان برجسته است که تحلیل سازماندهی و ساختار هر سازمان را گردونه های تحقق هدف های آن می دانند. در این مقاله، با توجه به هدف اصلی آن یعنی «بررسی و ثبت سازماندهی و توسعه سازمان و اکتشاف و استخراج راهبردهای سازماندهی و توسعه سازمان سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس»، محققان با کمک روش تحقیق کیفی ـ رویش نظریه به استخراج و مستندسازی راهبردهای سازماندهی سپاه در دوران دفاع مقدس پرداخته اند. راهبردهای سازماندهی استخراج شده در چهار مقطع زمانی، سیر رشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از تشکیل تا تبدیل شدن به یک سازمان نظامی کامل را نشان می دهد. 

کلیدواژگان: راهبرد، سازماندهی، توسعه سازمانی سپاه پاسداران، دفاع مقدس، مستندسازی

 فصلنامه راهبرد دفاعی ، سال یاردهم، شماره 43، پاییز سال 1392، صص 1-25 

در صورت نیاز به متن کامل مقاله میتوانید از سایت مگ ایران آن را تهیه یا درخواست خود را برای ما ایمیل فرمایید.

فرانک جمشیدی

مدتی پیش در دیدار جمعی از پژوهشگران و نویسندگان دفتر ادبیات و هنر پایداری حوزه‌ی هنری با رهبر انقلاب، خانم فرانک جمشیدی، از محققان واحد پژوهش این دفتر، «جنگ را آزمایشگاه علوم انسانی» خواند. بعد از آن دیدار، در اردی‌بهشت ۱۳۹۲ کتاب دیدگاه: پنج گفتار درباره‌ی تاریخ‌ فرهنگی با نگاهی به جنگ عراق و ایران ، که مجموع گفتارهایی از ایشان و آقای دکتر رجبلو و نیز مصاحبه‌ی این دو تن با تنی چند از اصحاب مطالعات فرهنگی است، روانه‌ی بازار نشر شد. این اثر به علاوه‌ی اثر دیگری با عنوان نام آورد(۲) (بیست مقاله درباره‌ی مطالعات نشانه‌شناختی جنگ/ دفاع مقدس)، که به اهتمام آقای علیرضا کمری و سرکار خانم جمشیدی تهیه و تدوین شده و در آبان ۱۳۹۱ انتشار یافته است، آخرین آثاری هستند که واحد پژوهش دفتر ادبیات و هنر پایداری حوزه‌ی هنری طی دو سال گذشته منتشر کرده است.


مهدیار: شما در دیدار مسئولان دفتر ادبیات و هنر پایداری حوزه‌ی هنری با مقام رهبری اشاره داشتید که «جنگ آزمایشگاه علوم انسانی است». برای بحث درباره‌ی کتاب بهتر دیدم موضوع را از این‌جا شروع کنیم.

جمشیدی: به نظر من هم شروع خوبی است.

برای پی‌بردن به این مفهوم که «جنگ، آزمایشگاه علوم انسانی است»، بهتر است از خود چند سؤال بپرسیم: یکی این‌که، جنگ چگونه ممکن است آزمایشگاه باشد؟ پاسخ من این است که جنگ فقط در صورتی می‌تواند حکم آزمایشگاه یا لابراتوار برای جنگ داشته باشد که نگاه ما به جنگ، نگاه متنی باشد. یعنی جنگ را به‌مثابه یک متن، خوانش‌پذیر بدانیم. بدیهی است وقتی چیزی پذیرای خوانش شد، تعدد خوانش هم به تَبَع آن بیاید.

توجه داشته باشید، نگاه متنی به یک پدیده‌، مثل آزمون‌های «اندریافت موضوع» است که در آن‌ها به شما تصویری نشان می‌دهند بدون شرح، و این تفسیر یا خوانش شما از آن تصویر است که آن را شرح می‌دهد. این آزمون‌ها همواره به آزمونگر اجازه می‌دهند اطلاعات بیش‌تری از دنیای ذهن و ضمیر مخاطبِ تصویر به دست آورند.

آن‌چه ما اغلب در مطالعات و تحقیقات جنگ فراموش می‌کنیم، این است که از عرضه‌کردن جنگ به‌مثابه متن، به مخاطبان خویش می‌هراسیم. اگر از همه‌ی کسانی که از این موضوع هراس دارند، سؤال کنیم که چرا می‌ترسند، به الفاظ گوناگون خواهند گفت که نگران تحریف واقعه یا فهم اشتباه پدیده‌اند. حال آن‌که عرضه‌کردن جنگ به‌مثابه متن به مخاطب، خودِ این پدیده را بیش‌تر برای ما شناسا یا معرفی می‌کند. ولی ما اغلب در این‌باره دچار غفلت می‌شویم و می‌خواهیم فهم مخاطب خود را ارزیابی کنیم یا درباره‌ی دوری و نزدیکی فهم او از معیارهایی که خود برای درستی و سلامت پاسخ وی در نظر گرفته‌ایم، به داوری بپردازیم.

غفلتی که من از آن یاد می‌کنم، غفلت از این مطلب است که همیشه بخش مهمی از پدیده در دنیای ذهن مخاطب پدیده، پنهان است. اگر ما به این گزاره باور داریم که «کل جهان هستی و آن‌چه به‌عنوان واقعیت این جهان، پیرامون ما را احاطه کرده است، چیزی جز روایت ما از جهان نیست»، پس باید بدانیم که همواره وجوه متعدد این واقعیت که هنوز روایت نشده، بر ما پوشیده است. در این صورت، مسئله یا پرابلم اصلی این است که چگونه می‌توان به بخش آشکارنشده‌ی واقعیت پی برد؟ پاسخ این است: از طریق فراهم‌آوردن مجال روایت. این مجال هنگامی فراهم می‌شود که شما زمینه‌ی گفت‌وگوی افراد را با پدیده‌ای که معرض مطالعه است، مهیا کنید. متنی‌دیدن جنگ، این بستر را آماده می‌کند.

بی‌گمان فهم مطالبی که گفتم، ساده است اما اجرای آن در عمل آسان نیست. پس می‌توان فهمید هرچه ساده است، الزاماً  آسان نخواهد بود. زیرا همواره میان نظر و عمل فاصله‌ی دوری وجود دارد و تأسیس آزمایشگاهی از جنگ در ذهن خویش، می‌تواند این فاصله را تاحدودی کم کند و به ما اجازه دهد که با پدیده گفت‌وگو کنیم.

فضاهای واسط، فضاهایی هستند که سعی می‌کنند خود را از دایره‌ی کنترل باید و نبایدهای هر دو سو( ایدئولوژیک و آکادمیک) بیرون قرار دهند و بی‌آن‌که الزامی به رعایت و پیروی از تقیدات هیچ‌یک از این دو داشته باشند، به خوانش‌های متعدد از جنگ، میدان دهند، تشکیک و تردیدها را پر و بال بخشند و این فرصت را فراهم آورند که پرسش‌ها متولد شوند.

و اما سؤال دومی که باید از خود بپرسیم این است که اگر جنگ، آزمایشگاه است، چه کسی یا کسانی به این آزمایشگاه وارد می‌شوند؟ پاسخ این است که به آزمایشگاه، کسانی وارد می‌شوند که فنون و ابزار آزمایش‌کردن را بلدند و در اختیار دارند. مهم‌ترین ابزار آزمایشگاه، «پرسش» است، و مهم‌ترین فن آزمایشگری، گمانه‌زنی است.

یک دانشمند وقتی وارد آزمایشگاه می‌شود، گمانه‌زنی می‌کند که مثلاً ترکیب x با y یا تجزیه‌ی x به y یا تأثیر x بر y، ممکن است به فلان نتیجه منجر شود و این گمانه را به آزمایش می‌گذارد تا درستی و نادرستی گمانه‌ی خویش را دریابد.

این کار؛ یعنی گمانه‌زنی در عرصه‌ی مطالعات و تحقیقات جنگ عبارت است از گمانه‌زنی در خصوص آن‌چه و هرچه نسبت ما را با این پدیده تعیین کرده است. به عبارت دیگر، گمانه‌زنی درخصوص این‌که «من» به‌عنوان سلف (self)، جنگ را به‌عنوان یک «غیر» یا آدر (other) یا چیزی بیرون از «منِ» خویش، چگونه ادراک می‌کنم. به موازات آن‌که گمانه‌زنی‌ها در حوزه‌ی مطالعات جنگ مجال ظهور و بروز پیدا کنند، از میزان قطعیت و جزمیت گزاره‌های مربوط به جنگ کاسته خواهد شد.

و سرانجام سؤال سوم این است که فن گمانه‌زنی را در کجا می‌توان آموخت و ابزار گمانه‌زنی را از کجا می‌توان فراهم کرد؟ درباره‌ی پدیده‌ای مثل جنگ که خوانش غالب، اجازه‌ی شنیده یا دیده یا برجسته‌شدن خوانش‌های دیگر را نمی‌دهد و این به‌ناگزیر در اغلب موارد، باب پرسش را مسدود می‌کند، مهم است که بدانیم ابزاری به نام «پرسش» را از کجا می‌توانیم تهیه کنیم.

پرداختن به این پرسش، بند اول از پنج بند مربوط به گفتار اول کتاب دیدگاه است. در آن‌جا اشاره کرده‌ام که فضاهای واسط، مکان‌هایی هستند که پرسشگری را نه‌فقط تشویق می‌کنند، بلکه سامان می‌دهند، صورت‌بندی می‌کنند، و در قالب کتاب‌های متعدد منتشر می‌سازند.

حالا چرا به وجود فضاهای واسط نیاز داریم و اصلاً فضای واسط چیست؟ در آن‌جا توضیح داده‌ام که جنگ عراق و ایران و مطالعات مربوط به این جنگ، همواره گرفتار بحث‌های ایدئولوژیک بوده است؛ چه ایدئولوژی یا مجموعه‌ی باید و نبایدهای مربوط به نهادهای جنگ که همگی برخاسته از مفهومی به نام «دفاع مقدس» اند و از این رو، اجازه و مجال خوانش دیگری غیر از «دفاع مقدس» را از جنگ فراهم نمی‌آورند، چه ایدئولوژی حاکم بر فضاهای آکادمیک که با دیسیپلین‌های خاص خود اجازه‌ی رشد و گسترش به مباحث مربوط به جنگ را نمی‌دهند، از کتاب‌های منتشرشده در این حوزه استقبال نمی‌کنند، آن‌ها را معرض نقد و بررسی خود قرار نمی‌دهند، در نشریات دانشگاهی جایی برای مقالات این حوزه در نظر نمی‌گیرند.

آن‌چه ما اغلب در مطالعات و تحقیقات جنگ فراموش می‌کنیم، این است که از عرضه‌کردن جنگ به‌مثابه متن، به مخاطبان خویش می‌هراسیم.

شاید به این صحبت من برخی اشکال کنند و در نقض آن بگویند در حال حاضر، نشریه‌های علمی ـ پژوهشی در حوزه‌ی جنگ داریم، رشته‌های مربوط به جنگ تأسیس می‌شوند، همایش‌ها و کنگره‌های متعدد در این‌باره در دانشگاه‌ها برگزار می‌شود. اما تأکید من منحصراً بر امتزاج و ادغام یا پیوستگی و ارتباط تنگاتنگ کنشگران عرصه‌ی مطالعات و تحقیقات جنگ با غیرهای بیرون از این کنش است، چندانکه احساس نشود این دو دسته کنشگر، همچون آب و روغن جدا از هم قرار گرفته‌اند. وگرنه صِرف بازشدن پای این مطالعات و کنشگران این عرصه به حلقه‌ی دانشگاهیان، به معنای پذیرفته‌شدن، به رسمیت شناخته‌شدن و مشروعیت‌داشتن از سوی دانشگاهیان نیست. به نظر من، در این سو؛ یعنی دانشگاه نیز آن‌چه مانع از تعامل فعال با کنشگران عرصه‌ی مطالعات و تحقیقات جنگ است، برخی باید و نبایدهای ایدئولوژیک است که واضع و مُجری آن‌ها دانشگاهیان هستند.

با این توضیح، فضاهای واسط، فضاهایی هستند که سعی می‌کنند خود را از دایره‌ی کنترل باید و نبایدهای هر دو سو بیرون قرار دهند و بی‌آن‌که الزامی به رعایت و پیروی از تقیدات هیچ‌یک از این دو داشته باشند، به خوانش‌های متعدد از جنگ، میدان دهند، تشکیک و تردیدها را پر و بال بخشند و این فرصت را فراهم آورند که پرسش‌ها متولد شوند. البته پرسش، خواه ناخواه متولد خواهد شد اما به نظر من، در جامعه‌ی ما اغلب، پرسش‌ها در همان بدو تولد می‌میرند یا دچار نقص رشد می‌شوند و ابتر می‌مانند. جنگ نیز از این قاعده مستثنا نیست. در نتیجه، ما به فضاهایی احتیاج داریم که پرسش‌ها را تیمار کنند. تیمارداری از پرسش‌های مربوط به جنگ، تأمین امنیت فکری پرسشگر است که به انحای متعدد، جامعه آن را به خطر می‌اندازد با تحقیرکردن، سرزنش‌کردن، طردکردن، سلب‌کردن مزایا و امکانات، ندادن اجازه‌ی نشر و فراهم‌نیاوردن فرصت برای دیده و شنیده شدن و … حال آن‌که کمک به پیدایی و رشد و توسعه‌ی فضاهای واسط می‌تواند کارآمدی‌ها و کارآیی‌های متعددی برای جنگ و تبدیل آن به آزمایشگاه علوم انسانی داشته باشد.

به نظر من، واحد پژوهش گرچه یک واحد از واحدهای متعدد موجود در مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادب پایداری است و خودِ این مرکز، جزء کوچکی از کلیتی به نام حوزه‌ی هنری به شمار می‌آید، توانسته است تاحدودی نقش فضای واسط را بازی کند. زیرا در این واحد، واقعاً از همه‌ی طیف‌های جامعه با هر سلیقه و فکر و رأی و نظری، به شرط آن‌که واقعاً سؤال و مسئله‌ای داشته باشند، استقبال می‌شود. گواه بیّن این ادعا، کتاب‌های متعددی است که این واحد تا به حال تهیه و تدوین و منتشر کرده است و همگی آن‌ها با سطح کتاب‌های موجود جنگ، متفاوت‌اند و از معیارهای متعارف و مقبول این عرصه فاصله دارند.

مهدیار: وقتی با رویکرد مطالعات فرهنگی به یک پدیده نگاه می‌کنیم، طبیعتاً باید نگاه نسبی‌گرایانه به مسئله داشته باشیم. آیا آن‌چه شما می‌گویید، بیانگر همین معناست؟ اگر پاسخ شما مثبت باشد، کارآمدی‌ها و کارآیی‌هایی که مدّنظر شما از این نسبی‌گرایی در نگاه به جنگ است، کدام‌اند؟

جمشیدی: لابد شما به حَسَب تحصیل در رشته‌ی مطالعات فرهنگی یا به هر دلیل دیگر، دغدغه‌تان مطالعات فرهنگی است و می‌خواهید تأثیر جنگ و مطالعات نظری جنگ را بر غنای این حوزه یا رویکرد مطالعاتی سنجش کنید. اما مسلماً معنای صحبت من فقط منحصر به این رویکرد نمی‌شود و صرفاً نظر به نسبی‌گرایی ندارم. بلکه از آن صحبت‌ها می‌خواهم به‌مثابه پلی استفاده کنم برای ارائه‌ی تحلیلی از وضعیت فعلی مطالعات نظری جنگ.

آن‌چه در طول یک دهه و اندی فعالیت در حوزه‌ی مطالعات جنگ عراق و ایران دستگیر من شده و از نزدیک شاهد آن بوده‌ام، این است که هرگاه بحث از مطالعات نظری، نظریه، نظریه‌پردازی و غیره درباره‌ی جنگ می‌شود، عمدتاً دو دغدغه‌ی کلی وجود داشته است: یک دغدغه، که خیلی هم شایع است، این است که آیا علوم انسانی موجود در ایران، از عهده‌ی مطالعه‌ی عمیق و همه‌جانبه‌ی جنگ برمی‌آید؟ و دغدغه‌ی دوم این است که چگونه می‌توان این علوم انسانی را بومی کرد؟

احتمال می‌دهم، اگر از اغلب کسانی که دغدغه‌ی بومی‌کردن علوم انسانی در ایران را دارند، بپرسند که چگونه این هدف محقق خواهد شد، پاسخ روشنی نداشته باشند که بدهند. در حالی که جنگ، گسترده‌ترین، فراگیرترین، دیرپاترین و انسانی‌ترین پدیده‌ای است که چون همه‌ی ابعاد زندگی بشر با آن پیوند خورده است

این دو سؤال، گرچه متفاوت‌اند، در یک نقطه با هم اشتراک دارند و آن، ارجاع کاستی‌های موجود در علوم انسانی در ایران، به اتکا و اعتنای آن‌ها به نظریات غربی یا غیرایرانی است. در واقع، هم کسی که از کارآمدی و کارآیی علوم انسانی در ایران درخصوص مطالعه‌ی جنگ هشت‌ساله می‌پرسد، هم کسی که از چگونگی بومی‌سازی علوم انسانی در ایران سؤال می‌کند، پرسش‌شان را برپایه‌ی این مفروض بنا کرده‌اند که نظریه‌های غیرایرانی، پدیده‌ی ایرانی را نمی‌توانند بررسی، مطالعه، توصیف، تحلیل و تبیین کنند. به این ترتیب، پرسش اول، نوعی استفهام انکاری است و پرسش دوم، با نفی قابلیت این نظریه‌ها در مطالعه‌ی جنگ عراق و ایران، راه حل را در بومی‌سازی این نظریات می‌داند.

در این‌جا هرگز نمی‌خواهم ثابت کنم که آیا آن استفهام انکاری درست است و آیا آن راه‌حل پیشنهادی، علوم انسانی را از خطر افول و نزولی که آن را تهدید می‌کند، نجات خواهد داد یا خیر، بلکه بیش‌تر به یک احتمال فکر می‌کنم؛ احتمال این‌که هر دو گروه پرسش‌کننده، نه جنگ را شناخته باشند، نه نظریه را. زیرا اگر جنگ را، به آن تعبیری که اشاره کردم، یک متن گشاده، و نظریه را صرفاً داربستی انتزاعی تصور کنند که رأی و نظر و استدلال‌های نظری در توصیف و تحلیل و تبیین یک پدیده را می‌توان بر آن استوار کرد، دیگر نه نگران وضعیت مطالعات جنگ در شرایط کاربست نظریه‌های غیرایرانی خواهند بود، نه از نظریه بیش از آن‌که باید، انتظار خواهند داشت. چون هیچ نظریه‌ای، داعیه‌ی آن را ندارد که توصیف یا تحلیل یا تبیین جامع‌الاطرافی از موضوع یا پدیده‌ای خاص ارائه می‌دهد که مو لای درز استدلال‌های آن نمی‌رود، بلکه نظریه‌ها، همان‌طور که در تمرکز بر پدیده یا موضوعی خاص به وجود می‌آیند، در روندی تدریجی کامل می‌شوند. در واقع، تدریج و تدرّج آن‌ها نشانه‌ی توجه آن‌ها به وجهی از وجوه متعدد پدیده‌هاست که پیش از این ممکن است از نظر دور مانده باشد.

با این توضیح، طرح این پرسش که آیا نظریه‌های غیرایرانی می‌توانند پدیده‌ای ایرانی به نام جنگ عراق و ایران را بررسی و مطالعه کنند، به نظر من اشتباه است. زیرا ماهیت پدیده‌های انسانی در همه جا یکسان است، گرچه تجربه‌های زیسته‌ی برآمده از آن پدیده‌ها، در هر کشور قطعاً متفاوت خواهد بود. اما آنان که به قابلیت نظریه‌ها شک می‌کنند، اغلب حتی به این‌که نظریه‌های غیرایرانی بتوانند ماهیت جنگ عراق و ایران را، به‌مثابه پدیده‌ای انسانی، ادراک کنند، یقین ندارند و از رفتن به سمت و سوی نظریه‌ها گریزانند.

این گریز تا حد زیادی ناشی از کم‌جان‌بودن تفکر نظری در ایران است. زیرا تفکر نظری شما را وادار می‌کند که به جای طرح داعیه‌های بزرگ و مسائل کلی، دایره‌ی ادعاهای خویش را در شناخت امری یا پدیده‌ای محدود کنی، مسئله‌ی خویش را عمیقاً بشناسی و بشناسانی، چگونگی مسئله‌شدگی آن را شرح دهی، بگویی دقیقاً چه پرسش یا پرسش‌هایی داری، پاسخِ احتمالیِ اولیه‌ی قابل رد یا اثباتت به آن سؤال‌ها چیست، در کدام چارچوب نظری و با کدام روش به پرسش‌هایت پاسخ خواهی داد و …

خوب، بدیهی است این‌جور سخن‌گفتن درباب جنگ، از یک‌سو مستلزم جزئی‌نگری، ژرف‌کاوی، مستدل‌گویی، آشکارپویی، و از سوی دیگر مستلزم هوشمندی، مسئله‌مندی و روشمندی است. و البته بیش از این هر دو، مستلزم آشنایی (با) و احاطه‌ی کامل بر مبحث نظری‌ای است که در بحث و طرح مسئله، به آزمون گذاشتن پاسخ‌های احتمالی اولیه، تجزیه و تحلیل داده‌ها، و نتیجه‌گیری از یافته‌ها به کار خواهد آمد. در حالی که عملاً شاهد بوده‌ام کسانی که درباره‌ی قابلیت‌های نظری و روشی نظریه‌ها و رویکردهای غیرایرانی در مطالعه‌ی جنگ عراق و ایران تردید دارند، اغلب به مفهوم واقعی با پایه‌ها و بایسته‌های تفکر نظری روشمند و سنجیده آشنا نیستند و از نظریه انتظار معجزه دارند.

اعجاز، همان‌طور که از لفظش پیداست، اظهار عجز و ناتوانی در مقابل چیزی است. این اظهار عجز با خود اعجاب را هم به دنبال دارد. بنابراین، کسانی که مدام از نظریه‌پردازی در حوزه‌ی جنگ دم می‌زنند ـ بی‌آن‌که پایه‌ها و بایسته‌های تفکر نظری هدفمند را در ذهن و زبان و ضمیر خویش ایجاد کرده باشند ـ گویی دنبال چیزی می‌گردند که از فرط توانایی در توصیف و تحلیل و تبیین تام و تمام، دقیق، ژرف و همه‌جانبه از جنگ، آن‌ها را به اعجاب وادارد. حال آن‌که در هیچ‌یک از کشورهایی که خود مبدأ یا خاستگاه این نظریه‌ها بوده‌اند، هیچ‌کس از نظریه، انتظار اعجاز و اعجاب ندارد. ظاهراً این انتظار، ویژه‌ی جوامعی چون جامعه‌ی ماست که به پخته‌خواری عادت کرده‌ایم!

پخته‌خواری موجب شده و می‌شود که یا در نهایتِ اعجاب در مقابل فلان نظریه‌ی غیرایرانی بکوشیم پای بزرگ جنگ را در کفش کوچک سیندرلایی نظریه‌ای خاص جا دهیم و حتی اگر لازم باشد، چشممان را بر بسیاری از وجوهی که نظریه آن‌ها را نکاویده است، ببندیم یا در نهایتِ اعجاز در مقابل پدیده‌ی جنگ، از توانایی‌های نظریه‌ها چشم‌پوشی کنیم. در هر صورت، انگار همیشه باید فقط با یک چشم باز به موضوع و مسئله‌ی خویش بنگریم و آن چشم دیگرمان، به دست اعجاز و اعجاب فروبسته باشد.

احتمال می‌دهم، اگر از اغلب کسانی که دغدغه‌ی بومی‌کردن علوم انسانی در ایران را دارند، بپرسند که چگونه این هدف محقق خواهد شد، پاسخ روشنی نداشته باشند که بدهند. در حالی که جنگ، گسترده‌ترین، فراگیرترین، دیرپاترین و انسانی‌ترین پدیده‌ای است که چون همه‌ی ابعاد زندگی بشر با آن پیوند خورده است، پرداختن به آن از منظرها و رویکردهای متعدد و با نظریه‌ها و روش‌های متفاوت، موجب پیدایی و رشد و رونق علوم متعدد خواهد شد. روی دیگر این سخن به‌فراست حدس‌زدنی است؛ مبنی بر این‌که آن‌چه به رونق علوم مدد می‌رساند، می‌تواند به بومی‌کردن آن هم کمک کند.

بومی‌کردن به معنای تلاش برای تولید مجدد آن‌چه پیش‌تر تولید شده است، نیست، بلکه احصای ویژگی‌های منحصر به فردی است که در محصول از پیش تولید‌شده، پیش‌بینی نگردیده است. کار کنشگران آزمایشگاه جنگ این است که با تهیه‌ی یک برنامه‌ی تحقیقاتی «لاکاتوش»ی اولاً، برای همه‌ی کنشگران رشته‌ها و رویکردهای متعدد علمی، فضایی در این آزمایشگاه اختصاص ‌دهند که در آن به مطالعه‌ی جنگ با رویکرد و منظری خاص بپردازند؛ ثانیاً، با کاربست نظریه‌ها و روش‌های موجود و آزمون آن‌ها درباره‌ی جنگ، ارزش افزوده‌ی علمی تولید کنند. بومی‌کردن علوم انسانی در ایران، شعار نیست که در قالب سخنرانی بتوان آن را محقق کرد، بلکه یک کنش شعورمندانه است که میزان و معیار تحقق آن، ارزش افزوده‌هایی است که این کنش در پی خواهد داشت.

تلاش واحد پژوهش، حداقل طی یک دهه و نیم گذشته، این بوده که به سمت تولید کتاب‌هایی برود که در آن‌ها ضمن معرفی رویکردها و نظریه‌های متعدد علمی، قابلیت‌های روشی و نظری آن‌ها در مطالعه‌ی جنگ هشت‌ساله، نشان داده شود.

مهدیار: قبل از شما و آثاری که واحد پژوهش منتشر کرده است، کارهای نظری دیگری در قالب مطالعات فرهنگی یا مطالعات جامعه‌شناختی جنگ عراق و ایران وجود داشته یا نداشته است؟

جمشیدی: اجازه بدهید سؤال شما را این‌گونه پاسخ بدهم که در میان شقوق متفاوت مطالعاتی درباره‌ی جنگ عراق و ایران (نظیر مطالعات ادبی، تاریخی، هنری، جامعه‌شناختی، زبان‌شناختی، مردم‌شناختی، و غیره)، ظاهراً مطالعات ادبی، هنری و تاریخی پیشگام‌ بوده‌اند. چون زبان هنر و ادبیات اساساً در این مملکت (و شاید در سایر نقاط جهان) همواره مأنوس‌تر و آشناتر برای توصیف پدیده‌هایی است که از جنس انسان و تجارب انسانی‌اند. پیشگامی مطالعات تاریخی هم از آن حیث است که تاریخ در جوامعی نظیر جامعه‌ی ما، بیش‌تر به ادبیات پهلو می‌زند تا به فلسفه و شناخت.

پس از این سه دسته، می‌توان از مطالعات مردم‌شناختی نام برد که مثلاً فرهنگ جبهه یا فرهنگ‌نامه‌ی جبهه نمونه‌ای از این نوع مطالعات محسوب می‌شود. حتی مطالعات جامعه‌شناختی جنگ با زیرشاخه‌های مربوط به آن، مسبوق به سابقه‌اند. اما از این‌ها که بگذریم، رویکردهای دیگری چون نشانه‌شناسی، مطالعات فرهنگی، تاریخ فرهنگی و امثالهم چندان در حوزه‌ی جنگ شناخته‌شده نیستند، به ویژه رویکرد تاریخ فرهنگی که در کتاب دیدگاه سعی کردیم به معرفی آن بپردازیم و کارآمدی‌هایش را در مطالعه‌ی جنگ عراق و ایران معرفی کنیم.

مهدیار: دفتر شما قبل از کتاب دیدگاه که در آن، مبانی نظری رویکرد تاریخ فرهنگی به جنگ را کاویده‌اید، کتاب نام‌آورد (۲) را تألیف کرده است که تقریباً از سنخ مطالعات فرهنگی و تاریخ فرهنگی جنگ یا دفاع مقدس است، منتهی به‌صورت کاربردی و عملیاتی. اتفاقی که برای دورکیم افتاد و کتاب قواعد روش جامعه‌شناسی را بعد از کتابخودکشی نوشت، شاید این‌جا هم تکرار شده باشد. یعنی کتاب دیدگاه، که یک بحث نظری و روشی است، بعد از کتاب نام‌آورد (۲)، که یک کتاب کاربردی است، منتشر شده است. می‌خواهم بحث را این‌طور ادامه بدهم که زمینه‌های شکل‌گیری کتاب دیدگاه چه بوده است؟ سابقه‌ی تاریخی تأملات و تنقیدات شما از موضع علوم اجتماعی به جنگ و دفاع مقدس چیست؟

جمشیدی: حتماً پیش از دیدگاه و دو دفتر نام آورد، تلاش‌های نظری از سوی برخی دوستان و همکاران و علاقه‌مندان دیگر صورت گرفته است. امامسئله‌ی مهمی که نباید از آن غافل شد، این است که وقتی صحبت از سابقه‌ی تاریخی تأملات علوم اجتماعی درباره‌ی جنگ یا دفاع مقدس می‌کنیم، به بار مفهومی واژه‌ای چون «سابقه‌ی تاریخی» توجه کنیم و به آن وفادار بمانیم. چون سخن‌گفتن یا پرسیدن از سابقه‌ی چیزی مستلزم این است که جریان مستمری پشت آن چیز وجود داشته باشد، وگرنه در پراکندگی و بی‌سامانی و فعالیت‌های گاه به گاه، سابقه یا آرشیوی شکل نمی‌گیرد. فوکویی هم که بخواهیم بحث کنیم، آرشیو یا بایگانی، بیش از آن‌که یک مکان یا لوکیشن قابل‌مشاهده و اشاره باشد، یک نظام انتزاعی است. به همین دلیل، فوکو از نظام آرشیوی سخن می‌گوید؛ یعنی جریان پیوسته‌ای که به مرور موجب پیدایی ساختارهایی انتظام‌بخش به منظور انباشت گزاره‌هایی خاص درباره‌ی پدیده یا امری خاص شده است.

در حوزه‌ی جنگ عراق و ایران، سابقه‌مندشدن تأملات نظری به‌لحاظ تاریخی به سه شرط محقق می‌شود. آن سه شرط، به قول آقای کمری، عبارت است از: استقرار، استمرار و استقلال. در واقع، شرط سابقه‌مندی هر یک از آثاری که به همت یک فرد یا افراد یا مرکز و مؤسسه و نهادی تهیه و تدوین می‌شود، این است که شناخته شوند. هر یک از ما که در حوزه‌ی تأملات نظری جنگ فعالیت می‌کنیم، برای شناخته‌شدگی باید مستقر باشیم و در کارمان مستمر و دارای اندیشه‌ی مستقل. و البته این سه شرط مربوط به صاحبان آثار است. اما از آن‌سو؛ یعنی مخاطبان این آثار هم باید توجه (به)، تمرکز (بر) و تبادل با صاحبان آثار را در دستور کار خود قرار دهند تا جریانی به نام علم پدید آید. چون علم یعنی گفت‌وگو.

به نظر من، تا زمانی که با آثار منتشرشده در حوزه‌ی مطالعات نظری جنگ گفت‌وگویی صورت نگیرد، سابقه‌ای پدید نمی‌آید یا نظام آرشیوی، که همان سابقه‌ی تاریخی است، شکل نمی‌گیرد. گفت‌وگوی مخاطبان با این‌گونه آثار، همان نقد گرم و پرجان و رمقی است که عَرَق مؤلف یا مدون یا نویسنده را درمی‌آورد و نهایتاً اوست که تصمیم می‌گیرد همچنان در میدان فرهنگی باقی بماند و کالای خود را عرضه کند یا پا پس بکشد.

مهدیار: شما خودتان از کِی با این نگاه جامعه‌شناختی وارد فضای مطالعات فرهنگی در حوزه‌ی جنگ شُدید؟چه شد وارد این حوزه مطالعاتی شُدید؟

جمشیدی: فکر می‌کنم از زمان ورودم به رشته‌ی جامعه‌شناسی؛ یعنی از سال هشتاد به بعد. چون میان بسیاری از مباحثی که می‌خواندم و مسائل و موضوعات جنگ، پیوند قابل‌ملاحظه‌ای می‌دیدم. مثلاً بحث‌های وبر را می‌خواندم و متوجه می‌شدم با مبانی نظری وی برخی از مسائل جنگ را می‌توان بررسی کرد یا مثلاً مباحث فوکو را می‌خواندم، می‌دیدم که می‌شود با این دیدگاه، جنگ و مسئله‌های آن را بررسی کرد. به نظر من، هر رویکرد فرهنگی که شما بگویید، می‌تواند برای بررسی و مطالعه‌ی موضوعات جنگ مناسب باشد.

مهدیار: مطالعات فرهنگی و رویکردهای فرهنگی بعد از رویکردهای جامعه‌شناختی به وجود آمدند. چون جامعه‌شناسی یک علم کل‌نگر است و تعداد نمونه‌هایش خیلی بالاست. بعدها به‌تدریج در پی ناکامی‌هایی که جامعه‌شناسی در تبیین و تفسیر پدیده‌ها با آن مواجه شد، از آن ادعاهای جهان‌شمول خویش دست کشید و وارد فضاها و کنش‌های خُردتر شد و به این ترتیب، رویکردهای جدید فرهنگی شکل گرفت. شما تفاوت این دو نگاه؛ یعنی نگاه جامعه‌شناختی و نگاه مطالعات فرهنگی را در چه می‌بینید؟ چه مزیت‌هایی در رویکرد مطالعات فرهنگی در نگاه به جنگ وجود دارد که در رویکردهای جامعه‌شناختی آن‌ها را پیدا نکردید؟ به نظرم شما بدون این‌که وارد حوزه‌ی جامعه‌شناسی جنگ شده باشید، وارد حوزه‌ی مطالعات فرهنگی شده‌اید.

جمشیدی: من فرمایش شما را تأیید می‌کنم و اضافه می‌کنم که چهارتا واژه‌ی کلیدی موجب شد که جامعه‌شناسی از هر حیث ادامه‌ی حیات خودش را در جای دیگری جست‌وجو کند که همان حوزه‌ی فرهنگ است. این موضوعی است که در گفتار اول کتاب دیدگاه هم به آن اشاره کرده‌ام. این چهار واژه‌ی کلیدی عبارت‌اند از: یک، نگاه متنی به هر پدیده و واقعه که موجب می‌شود پدیده تبدیل شود به امر متنی‌شده. دو، زبان؛ سه، ذهنیت؛ و چهار، بازنمایی. این چهار واژه، که رویکردهای فرهنگی خیلی بر آن‌ها تکیه می‌کنند، افقی فراروی جامعه‌شناسی بازکردند که جامعه‌شنای توانست نفس بکشد یا، دست کم، برای زنده‌ماندن به یکی از این هر چهار، خودش را قلاب کند. به همین دلیل شاهد پیدایی و رشد رشته‌ها و شاخه‌هایی چون جامعه‌شناسی فرهنگی، جامعه‌شناسی معرفت، جامعه‌شناسی ارتباطات و امثالهم هستیم. به این ترتیب، گویی جامعه‌شناسی، که به تعبیر برخی، پیر شده است، نیاز به یک سلول بنیادین داشت. این سلول بنیادین، فرهنگ بود.

آیا علوم انسانی موجود در ایران، از عهده‌ی مطالعه‌ی عمیق و همه‌جانبه‌ی جنگ برمی‌آید؟ و دغدغه‌ی دوم این است که چگونه می‌توان این علوم انسانی را بومی کرد؟

در همه‌ی رویکردهای فرهنگی، این چهار واژه‌ای که نام بردم، اهمیت دارند. شما در این رویکردها مشاهده می‌کنید که پدیده‌ها به‌عنوان «امر متنی» دیده می‌شوند، «زبان»، «ذهنیت» و «بازنمایی» مهم هستند. چون وقتی قرار است پدیده را متنی ببینید، هر چیز یک امر بازنمایی‌شده است. بنابراین، تفسیر و تحلیل و تبیین شما بر این مبانی شکل می‌گیرد. هرچه بیش‌تر اهمیت این مبانی نظری را درک کردم، عمیق‌تر دریافتم که از رویکرد جامعه‌شناسی صرف نمی‌شود به جنگ پرداخت. چون جنگ، مسئله‌ای است که به شکل انکارناپذیری با این هر چهار درگیر است و اساساً جنگ، یک امر متنی است.

مهدیار: ما در مطالعات فرهنگی دو رویکرد عمده داریم؛ یکی رویکردی که با بیرمنگام و استوارت هال شروع شد و نگاهش بیش‌تر معطوف به ذهنیت و زبان و نمادها و نمادشناسی است، دیگری رویکردی که موازی با رویکرد اول شکل گرفت و رویکرد فوکویی بود که بحث تاریخ سیاسی را پیش می‌کشد. اما رویکرد تاریخ فرهنگی نوعی گذر از تاریخ سیاسی است. این رویکرد در مطالعه‌ی جنگ باید یک دید جدید درباره‌ی جنگ ارائه کند، به‌خصوص با در نظر گرفتن این امر که جنگ همواره یک واقعه‌ی سیاسی محسوب می‌شود. تاریخ فرهنگی می‌خواهد از این تاریخ سیاسی بگذرد و وارد عرصه‌ی زبان و ذهنیت و نمادها شود. رویکرد اول و مکتب بیرمنگام همین‌ها را بررسی می‌کنند. به همین دلیل پدیده‌ها را نشانه‌شناسی می‌کنند و لحن روایت‌ها را بررسی می‌کنند. در حالی که رویکرد فوکویی می‌خواهد دوباره پدیده‌ها را با قدرت و سیاست پیوند بزند.

مصاحبه‌هایی که من در این کتاب خواندم، تقریباً همگی با رویکرد فوکویی به موضوع ورود کرده‌اند یا رویکرد فوکویی پررنگ‌تر است. ولی کاری که در کتاب نام‌آورد (۲)شده، بیش‌تر با رویکرد اول یا مکتب بیرمنگامی است. ورود به تاریخ فرهنگی با رویکرد فوکویی دو اِشکال عمده دارد؛ یکی این‌که در ایران، فوکو را آلتوسری می‌فهمند؛ یعنی با نگاهی که آلتوسر به مفهوم ایدئولوژی دارد، گفتمان فوکویی را می‌فهمند. دوم این‌که به حَسَب نگاه به موضوع با رویکرد فوکویی، دوباره برمی‌گردند به آن امر سیاسی که قرار بوده از آن گذر کنند و به ذهنیت‌ها و زبان برسند.

جمشیدی: درست است که فوکو در نشان‌دادن تأثیرات قدرت و سیاست در تاریخ، به امر سیاسی برمی‌گردد ولی شما خودتان هم می‌دانید که تصریح فوکو در همه کتاب‌هایش این است که تاریخ یک امر سیاسی نیست.

مهدیار: منظور من، تفسیر آلتوسری از فوکو در ایران است. چون آلتوسر در بحث از ایدئولوژی، بازتولید آن را از طریق نهادهایی چون مدرسه و کلیسا طرح می‌کند و نشان می‌دهد که ایدئولوژی چگونه به امری هژمونیک تبدیل می‌شود. گرامشی هم لفظ هژمونی را به کار بُرد. به نظر می‌رسد، در ایران معمولاً خوانش آلتوسری و گرامشی از فوکو می‌شود. در حالی که خود فوکو به قدرت خُرد، که در سطح جامعه پراکنده است، توجه دارد. فوکو راجع به انقلاب ایران می‌گوید، قدرتی در یک نوار کاست جمع شده بود؛ نواری که محتوی پیام‌هایی بود که امام می‌دادند. قدرت در کاغذهایی بود که به شکل شب‌نامه‌ها یا بولتن‌ها توسط افراد خُردِ کفِ جامعه دست به دست می‌شد. ولی وقتی شما صحبت‌های این اساتید را می‌خوانید، متوجه می‌شوید آن‌ها تفسیر آلتوسری از قدرت دارند. در حالی که اصلِ نگاه فوکو، اجتماعی است. به نظر فوکو قدرت در دست طبقه‌ی حاکم نیست، در جامعه و در شبکه‌ها و گروهایی که شکل گرفته‌اند، پخش است. اما در مصاحبه‌های آقای فاضلی و آقای فکوهی و، حتی یک مقداری، آقای رجبلو خوانش دیگری از آرای فوکو دیده می‌شود؛ خوانشی که می‌خواهد از امر فرهنگی و اجتماعی به امر سیاسی برگردد. شاید به این دلیل که می‌خواهد به جای بررسی امکان‌ها و ظرفیت‌های مطالعه‌ی جنگ با رویکرد تاریخ فرهنگی و اجتماعی، دوباره براساس دیدگاه‌های سیاسی و سلیقه‌های سیاسی که وجود دارد، به سیاست برگردد و با تفسیر خاص، امر سیاسی را برجسته کند. به این ترتیب، همچنان آدم‌ها و موضوعات پایین‌دست (مثلاً رزمندگان، شهدا، وصیت‌نامه‌ها، سبک زندگی و غیره) فراموش می‌شوند.

جمشیدی: من افزون بر نقدی که شما به‌اجمال به آن اشاره کردید، نقدهای جدی دیگری هم بر این مصاحبه‌ها دارم. با این جمله می‌خواهم بگویم، نه‌فقط از نقدها استقبال می‌کنم بلکه آن را بسیار طبیعی و بدیهی می‌دانم. اما این‌که چرا خودم در مقام یکی از مؤلفان کتاب، پیشگام نقد کتاب دیدگاه هستم، دو دلیل عمده دارد:

دلیل اول برمی‌گردد به این‌که در نقطه‌ی آغاز شکل‌گیری پروژه‌ی تاریخ فرهنگی، اطلاعات من بسیار اندک بود. به همین سبب، دعوت من از استادان برای شرکت در گفت‌وگو، مصاحبه‌ی دو اهل فن یا دو نظریه‌شناس یا دو متخصص رویکرد تاریخ فرهنگی نبود، بلکه من حقیقتاً می‌خواستم نزد آن‌ها شاگردی کنم. آن‌ها بگویند و من بشنوم و یاد بگیرم. از این زاویه اگر مصاحبه‌ها را بخوانید، پرسش‌های من، پرسش‌های دانش‌جو از استاد خویش است، نه پرسش‌های یک صاحب‌نظر که بتواند در طی بحث، نظر طرف مقابل را به نقد بکشد و با گفتن گزاره‌های نقیضِ گزاره‌های وی، مُچ‌گیری کند. نباید فکر کنیم مچ‌گیری علمی چیز بدی است، بلکه مهم‌ترین جایی که طرفین چیزی به هم می‌آموزند، در همین نقاط مچ‌گیری علمی است.

دلیل دوم، این است که می‌توان احتمال داد، در پی مبتدی‌بودن منِ پرسشگر و مصاحبه‌‌ام با استادان راجع به این رویکرد و قابلیت‌های آن در مطالعه‌ی جنگ عراق و ایران، دو اتفاق افتاده باشد؛ یک اتفاق این است که مصاحبه‌شونده لازم ندیده باشد همه‌ی اطلاعات خود را در این زمینه عرضه کند و در واقع، پاسخ را به اقتضای احوال پرسشگر داده باشد و از این رو، چه بسا پرسشگر دیگری با فهم و دریافت عمیق‌تری از این رویکرد و آشنایی ژرف‌تری با جنگ، بتواند پرسش‌های بهتر و پاسخ‌های جامع الاطراف‌تری دریافت کند. اتفاق دوم این است که مصاحبه‌شونده آن‌چه در چنته داشته، بیرون ریخته و در اختیار گذاشته باشد. هر کدام از این دو اتفاق که افتاده باشد، نقد مطالب این کتاب را ضروری می‌کند.

مطلب دیگری هم که مناسب می‌دانم در همین‌جا راجع به آن صحبت کنم، این است که هر کار دشواری یا قدم‌زدن در هر کوره‌راهِ سخت‌گذرِ بی‌عابری، نیاز به داوطلب یا داوطلبانی دارد که راه را باز کنند، حتی اگر قرار باشد قربانی شوند!

اگر مقدمه‌ی کتاب را بخوانید، ملاحظه می‌کنید که نوشته‌ام این کتاب پس از چاپ و انتشار احتمالاً از سوی چه کسانی نقد خواهد شد. من پنج گروه را شناسایی کرده‌ام: گروه اول کسانی که به این رویکرد احاطه‌ی کامل دارند؛ گروه دوم کسانی که به جنگ و مسائل جنگ احاطه‌ی کامل دارند؛ گروه سوم، علاقه‌مندان به مطالعات فرهنگی و رویکردهای مرتبط با آن؛ گروه چهارم، علاقه‌مندان به جنگ و مسائل جنگ و پژوهش و تحقیق در این باب؛ و گروه پنجم، نهاد تولیدکننده‌ی این اثر؛ یعنی حوزه‌ی هنری و مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگ و ادب پایداری که لابد می‌خواهد بداند این کتاب چگونه در عِداد سایر آثار تولیدشده‌ی این نهاد و مرکز قرار خواهد گرفت.

تصور کنید اگر واقعاً این پنج گروه، کتاب دیدگاه را ببینند، بخوانند و تمرکز کنند، چه چالش‌های جدی و گسترده‌ای میان منِ مؤلف و آن‌ها صورت خواهد گرفت. این آرزوی من است ـ حتی اگر فقط بتوانم به پرسش‌ها و چالش‌های اندکی پاسخ دهم. اما موضوع این‌جاست که در جامعه‌ی ما اغلب کتاب را تماشا می‌کنند، تورق می‌کنند و کنار می‌گذارند.

آن جریان پیوسته‌‌ی علم و آن گفت‌وگوی عمیق با آثار، حاصل تماشا و تورق نیست، حاصل توجه، تمرکز، تأمل و تدبر است. ادعایم این است خودِ من در مقام یکی از دو مؤلف کتاب، همان جمشیدی ابتدای مصاحبه‌ها نیستم. این را می‌شود از مطالعه‌ی گفتار اول این کتاب فهمید. در آن‌جا سعی کرده‌ام حرف‌های خودم را بزنم، دغدغه‌های خودم را پیش بکشم و از افق‌هایی که شخصاً برای تهیه و تدوین چنین اثری پیش رو داشته‌ام، صحبت کنم.

علاوه بر گفتار اول، از فهرست هم می‌توان فهمید ارزیابی من از مصاحبه‌ها چگونه بوده است. چون فهرست هر کتابی، بیانگر مهندسی موضوع و مسئله در ذهن صاحب‌اثر است. من در آن‌جا از گفت‌وگوی اول با آقای دکتر رجبلو، تحت‌عنوان «بازخوانی فرآیند پیدایی و رشد رویکردهای فرهنگی» یاد کرده‌ام. این نشان می‌دهد پس از مرور بحث ایشان، دریافته‌ام صرف‌نظر از نکات قابل‌ملاحظه‌ و استفاده در بحث‌ آقای دکتر رجبلو، مطالب ایشان را نمی‌توان در بستر تاریخ فرهنگی تلقی کرد. یا بر مصاحبه‌ی آقای دکتر فکوهی، که بسیار نکات مهم و آموزنده‌ای در آن یافت می‌شود، چنین عنوان گذاشته‌ام: «ورود انسان‌شناسانه به فرهنگ به‌مثابه مدخلی برای پیدایی رویکرد تاریخ فرهنگی». زیرا این مصاحبه کاملاً مجرایی را نشان می‌دهد که مسیر آن به سوی تاریخ فرهنگی ادامه یافته است. درباره‌ی مصاحبه آقای دکتر فاضلی نیز سعی کرده‌ام جانب انصاف را نگاه دارم و از آن، تلقی‌ای بیش از آن‌چه بیانگر چیستی تاریخ فرهنگی است، نداشته باشم و با عناوین دهان پُر کن در فهرست، راجع به محتوای آن گزافه‌گویی نکنم.

مهدیار: با توجه به این‌که جنگ هشت‌ساله یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین برهه‌های تاریخی ما بوده که تجربیات فراوانی در حوزه‌ی فرهنگ، مدیریت، امنیت و … در اختیار ما گذاشته است، چرا این حوزه هنوز به یک حوزه‌ی مطالعاتی و رشته‌ی آکادمیک تبدیل نشده است؟ یکی از دوستانی که در انگلیس مشغول به تحصیل است، بررسی‌ای انجام داده و متوجه شده که در بسیاری از دانشگاه‌های انگلیس و اروپا رشته‌ی مطالعات هلوکاست وجود دارد! وقتی برای یک واقعه که هنوز برخی تحقیقات بر جعلی بودنش پا می‌فشارند، این‌چنین تدارک آکادمیک گسترده‌ای صورت گرفته، چرا ما برای تنقید و مطالعه‌ی جدی‌تر این واقعه‌ی منحصر به فرد تاریخی‌مان کاری نکرده‌ایم؟

جمشیدی: زیرا نقطه‌ای که از آن‌جا استدلال خود را آغاز می‌کنیم، جسارتاً اشتباه است. صِرف این که واقعه‌ای مهم و اثرگذار بوده و حوزه‌های متعدد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و … را تحت‌تأثیر قرار داده، بسنده نیست برای این‌که محافل و نهادهای آکادمیک به آن توجه کنند. مهم‌ترین راهکار برای تدارک آکادمیک درباره‌ی جنگ این است که جنگ به نهادهای مدنی تحویل داده شود. در حالی که فعلاً بخش عمده‌ی جنگ در اختیار نهادهای دولتی است و این، یکی از موانع اصلی آکادمیک‌شدن مطالعات جنگ به معنایی است که ما به آن نظر داریم. وگرنه در حال حاضر در چند دانشگاه کشور، رشته‌ی ادبیات پایداری تأسیس شده و دانشجویانی هم از آن فارغ‌التحصیل شده‌اند. اما خوش‌خیالی است که گمان کنیم با این راه‌کارها می‌توان وجهه‌ی علمی به مطالعات جنگ بخشید.

مهدیار: برنامه‌تان برای ادامه کار چیست؟

جمشیدی: ما در ادامه، به امید خدا می‌خواهیم دفتر سوم نام‌آورد را کار کنیم.

مهدیار: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.

منبع: سایت علوم اجتماعی اسلامی ایرانی

عبدالرزاق میراب، بیسیم چی شهید مهدی باکری از اصول 22 گانه ای حرف میزند که شهید باکری خود آن را نوشته بود و به فرماندهان لشکرش داده بود تا مبنای عملشان قرار گیرد. او می گوید: 

آقامهدی برای تمام مسئولین واحدها و گردان‌ها یک دوره اصول مدیریت 22 بندی نوشته بود. من با دستخط خودش این را دارم و نگه داشته‌ام. الان در دانشگاه امام حسین(ع) هر کدام از این بندها یک سرفصل درسی شده است. مهدی باکری، این اصول را برای فرماندهان و مسئولین واحدها و گردان‌ها نوشته بود که با این‌ها جلو بروند و کار کنند. در این نوشته به تمام مسائل بصورت ریز پرداخته. اینکه فرمانده باید چه خصوصیاتی داشته باشد، صبور باشد، استوار باشد، شجاع باشد، معنویت و تقوا داشته باشد، چگونه رعایت بیت المال را بکند، همه مسائل را تک تک نوشته بود.

این اصول 22 گانه در فصلنامه نگین در قالب یک مقاله کوتاه آمده است. مقاله که نویسنده آنها مهدی باکری ذکر شده، همان آقا مهدی خودمان! 

در خلال صحبتهای آقا در جمع اعضاى ستاد برگزارى بزرگداشت سرداران و ده هزار شهید استان مازندران، چندبار نام شهید باکری مطرح شد که ایشان فرمودند:

شهید باکرى؛ ایشان در آغاز جنگ یک جوان دانشجو است که تازه فارغالتّحصیل شده؛ حالا چند ماه یا یک مدّتى هم در پادگانها گذرانده، بعد هم به دستور امام که [ گفتند] از پادگانها بیایید بیرون، آمده بیرون؛ مثلاً مهر ماه سال ۵۹ شهید باکرى یک چنین حالتى دارد. بعد شما نگاه کنید در عملیّات بیتالمقدّس، در عملیّات خیبر، قبل آن در عملیّات فتحالمبین، این جوان یک فرماندهى زبدهى نظامى است که میتواند یک لشکر را، در بعضى جاها یک قرارگاه را حرکت بدهد و هدایت کند و کار کند. این عجیب نیست؟ این معجزه نیست؟ اینها معجزهى انقلاب است.